
Tháng 3/2023, đợt tập huấn đầu tiên của Dự án STEM cho trẻ em yếu thế diễn ra ở Phù Ninh (Phú Thọ) với 180 thầy cô. Mười tám tháng sau, khi đợt tập huấn tại Sơn La khép lại vào giữa tháng 8/2024, dự án đã đi qua 16 tỉnh, thành và gần 9.650 lượt giáo viên, cán bộ quản lý. Bài viết tổng kết những con số, câu chuyện và bài học của chặng đường này.
Mục tiêu ban đầu và kết quả
Dự án đặt mục tiêu hỗ trợ trực tiếp ít nhất 1.000 giáo viên và 10.000 học sinh, trong đó hơn 60% là nữ. Kết quả thực tế vượt xa: 9.649 lượt giáo viên và cán bộ quản lý (trong đó 1.935 lượt cán bộ quản lý) đã tham gia tập huấn. Với mức trung bình khoảng 40 học sinh mỗi giáo viên, ước tính khoảng 388.000 học sinh được hưởng lợi gián tiếp từ những giờ học STEM của thầy cô.
Riêng đến hết tháng 11/2023, dự án đã tổ chức 48 đợt tập huấn tại 38 phòng giáo dục và đào tạo, trong đó 28 huyện miền núi, 15 huyện nghèo và 17 huyện biên giới; đồng thời trao tặng 12 bộ robot VEX IQ, 115 robot KC bot và 40 bộ học liệu STEM S3 cho các đơn vị khó khăn.
Hành trình 18 tháng
| Thời gian | Địa bàn, nội dung | Số hoạt động | Lượt tham gia |
|---|---|---|---|
| 3–4/2023 | Khởi động: Phù Ninh (Phú Thọ), Bình Gia, Văn Quan (Lạng Sơn) | 4 | 627 |
| 6–8/2023 | Mùa hè: Hà Nội, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Thái Bình, Nghệ An, Phú Thọ | 11 | 2.540 |
| 9–10/2023 | Vùng cao biên giới: Lào Cai, Lai Châu, Yên Bái, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Cao Bằng; KHKT Phú Thọ | 22 | 2.904 |
| 10–11/2023 | Robotics (trực tiếp và trực tuyến), giáo viên dạy trẻ khuyết tật, Si Ma Cai (Lào Cai) | 11 | 1.404 |
| 12/2023–5/2024 | Hội thảo STEM nữ: Lang Chánh, Phù Ninh, Gia Lai, Văn Quan, Điện Biên, Hòa Bình, Thái Bình | 7 | 160 GV · 670 nữ sinh |
| 1–4/2024 | Nam Định, Gia Lai (Pleiku, An Khê – Đak Pơ), Lạc Sơn (Hòa Bình) | 4 | 949 |
| 8/2024 | Mường Tè (Lai Châu), Lục Yên (Yên Bái), Sơn La (STEM và Robotics) | 4 | 1.065 |
Dự án được triển khai trên cơ sở thư của UNICEF Việt Nam gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo và Công văn số 2670/BGDĐT của Bộ gửi các địa phương, giúp các Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo chủ động phối hợp. Bài viết chi tiết từng giai đoạn: khởi động, mùa hè 2023, vùng cao biên giới, Robotics, học sinh khuyết tật, Gia Lai và Nam Định, Lạc Sơn, Lục Yên.
Ba nhóm học sinh, ba hướng tiếp cận
Học sinh vùng núi, nông thôn, dân tộc thiểu số: tập huấn giáo viên tại chỗ theo chương trình riêng của từng huyện, gắn bài học STEM với văn hóa và vấn đề địa phương, kèm hỗ trợ robot và học liệu cho trường khó khăn.
Trẻ em gái: chuỗi hội thảo STEM nữ khai thác vẻ đẹp khoa học trong đời sống, từ tre, nón lá, hoa ban, sợi dệt đến lúa gạo, cùng Cuộc thi ảnh “Vẻ đẹp của phụ nữ và trẻ em gái trong lĩnh vực STEM” và chương trình Đại sứ STEM học sinh.
Học sinh khuyết tật: tập huấn trực tuyến Robotics cho giáo viên dạy trẻ khuyết tật và thử nghiệm dạy lập trình robot cho học sinh khiếm thính.
Nhân tố quan trọng nhất tạo ra thay đổi chính là những thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy và cán bộ quản lý giáo dục tại địa phương.
Cô Đào Thị Hồng QuyênNgười sáng lập Dự án STEM cho trẻ em yếu thế
Những dấu hiệu thay đổi
- Các dự án STEM trưng bày tại ngày hội STEM ở vùng nông thôn, vùng cao đã có thêm bản vẽ, bản mô tả thiết kế, như tại Ngày hội STEM Phù Ninh.
- Ngày hội STEM Na Hang (Tuyên Quang) do Ủy ban nhân dân huyện chủ trì, với sự tham gia của các cơ quan, ban ngành. Đội học sinh THCS Thị trấn Na Hang, chỉ sau khoảng hai tháng làm quen với robot, đã xếp thứ 4 bảng xếp hạng liên minh (bảng Technology) tại giải vô địch robot VEX IQ quốc gia.
- Tại Ngày hội STEM Quốc gia tháng 10/2023, những đội có thành tích tốt nhất đến từ nông thôn, vùng cao như THCS huyện Văn Quan (Lạng Sơn) và Tiểu học Nam Tiến (Nam Trực, Nam Định).
- Học sinh Lang Chánh (Thanh Hóa), một huyện nghèo, tự tin tham gia thi robot cấp huyện trong Ngày hội STEM và chuyển đổi số.
Khi học sinh nông thôn, vùng cao, học sinh yếu thế được trao cơ hội, các em có thể đạt được những thành tựu rất lớn. Câu chuyện Đội 11 Cao Bằng tại Giải vô địch VEX Robotics thế giới 2024 là một minh chứng.
Giáo viên đánh giá gì về dự án?
Tháng 6/2024, dự án khảo sát cán bộ, giáo viên đã tham gia ở 6 tỉnh và nhận về 44 phiếu trả lời. Điểm đánh giá giảng viên (thang 5): giảng dạy dễ hiểu 4,23; tương tác tốt 4,14; linh hoạt và sáng tạo 4,14. Chuyên đề được đánh giá cao nhất là Tổng quan về giáo dục STEM (4,20) và Quy trình khám phá khoa học (4,05).
| Sau khi tham gia dự án, tại đơn vị… | Tỷ lệ phiếu ghi nhận tăng |
|---|---|
| Số học sinh tham gia hoạt động STEM | 75% |
| Số học sinh nữ tham gia hoạt động STEM | 73% |
| Số bài học STEM trong chương trình chính khóa | 70% |
| Số giáo viên STEM được tập huấn | 80% |
42/44 đơn vị mong muốn tiếp tục tham gia dự án trong các năm học tiếp theo. Các góp ý tập trung vào: dành nhiều thời gian hơn cho thực hành, thêm nội dung lập trình và điều khiển robot, cung cấp bộ tài liệu từ cơ bản đến nâng cao, có thêm tiết dạy mẫu và hỗ trợ cơ sở vật chất.
Bài học và chặng đường tiếp theo
- Lãnh đạo địa phương là chìa khóa. Những nơi Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân huyện vào cuộc như Lạng Sơn, Yên Bái, Cao Bằng, Na Hang, Lang Chánh, Đông Hưng, Thái Thụy đều tạo ra chuyển biến rõ rệt.
- Bắt đầu từ cái sẵn có. Thiên nhiên, lao động, văn hóa cộng đồng và vật liệu địa phương là nguồn học liệu STEM quý giá (xem Năm “người thầy” sẵn có).
- Học tiếp sau tập huấn. Cộng đồng giáo viên trực tuyến và các buổi theo dõi giúp kiến thức được duy trì.
Từ năm học 2024–2025, SEPA tiếp tục mở rộng các chuyên đề Giáo dục địa phương x STEM, Giáo dục phát triển bền vững x STEM, nhấn mạnh vai trò của phụ nữ và trẻ em gái, và đề xuất chương trình tập huấn giáo viên sử dụng mô phỏng tương tác PhET. Những kinh nghiệm từ dự án cũng được chia sẻ tại Hội thảo “Giáo dục STEM bậc phổ thông ở vùng cao – nông thôn” tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia.
Câu hỏi thường gặp
Dự án STEM cho trẻ em yếu thế là gì?
Là dự án phi lợi nhuận do cô Đào Thị Hồng Quyên khởi xướng sau khi nhận giải thưởng Power of Radiance – Tỏa sáng sức mạnh tri thức (Clé de Peau Beauté, theo đề cử của UNICEF), do Liên minh Thúc đẩy Giáo dục STEM (SEPA) điều phối. Dự án đưa giáo dục STEM đến học sinh vùng núi, nông thôn, dân tộc thiểu số, trẻ em gái và học sinh khuyết tật thông qua tập huấn giáo viên.
Dự án đã triển khai ở đâu và trong thời gian nào?
Từ tháng 3/2023 đến tháng 8/2024, dự án tổ chức 63 hoạt động tại 16 tỉnh, thành: Phú Thọ, Hà Nội, Lạng Sơn, Nghệ An, Thanh Hóa, Thái Bình, Lào Cai, Lai Châu, Yên Bái, Tuyên Quang, Cao Bằng, Nam Định, Gia Lai, Hòa Bình, Điện Biên và Sơn La, cùng các buổi tập huấn trực tuyến.
Bao nhiêu giáo viên và học sinh đã được hỗ trợ?
Dự án ghi nhận 9.649 lượt giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục tham gia tập huấn, 2.519 lượt học sinh tham gia trực tiếp, và ước tính khoảng 388.000 học sinh hưởng lợi gián tiếp thông qua giáo viên đã được tập huấn.
Nội dung tập huấn gồm những gì?
Tổng quan giáo dục STEM; Quy trình khám phá khoa học; Quy trình thiết kế kỹ thuật; Nghiên cứu khoa học kỹ thuật; Robotics và lập trình robot ảo; AI hỗ trợ dạy học và phòng thí nghiệm ảo; đưa di sản sống, văn hóa địa phương vào bài học STEM.
Làm sao để địa phương hoặc nhà tài trợ đồng hành cùng dự án?
Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo, nhà trường, tổ chức và doanh nghiệp có thể liên hệ SEPA qua email sepa@sepa.org.vn. Các hình thức đồng hành gồm tài trợ địa điểm, lưu trú cho chuyên gia, thiết bị robot và học liệu, hoặc đồng hành truyền thông.