Tách chiết DNA từ hoa quả
Một hoạt động sinh học trực quan, dễ thực hiện tại nhà, giúp học sinh quan sát được DNA bằng mắt thường và hiểu rằng vật chất di truyền tồn tại trong tế bào sống.
Học sinh nghiền hoa quả, lọc dịch chiết, thêm cồn và quan sát các sợi DNA kết tủa màu trắng đục.
Ảnh: DNA Extraction.jpg, tác giả Joo Nath, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0. Xem nguồn ảnh
Vì sao chọn thí nghiệm này?
Tách chiết DNA từ hoa quả là một thí nghiệm phù hợp cho học sinh tiểu học và THCS vì vật liệu gần gũi, thao tác đơn giản, kết quả dễ quan sát và có thể kết nối với nhiều kiến thức về tế bào, di truyền học và công nghệ sinh học.
Dễ làm tại nhà
Sử dụng hoa quả mềm, nước rửa chén, muối, nước và cồn. Các bước được thiết kế an toàn, đơn giản, phù hợp khi học trực tuyến có giáo viên hướng dẫn.
Quan sát được kết quả
DNA sau khi kết tủa có dạng sợi trắng đục, giúp học sinh thấy được một khái niệm thường khá trừu tượng trong sách giáo khoa.
Kết nối STEM
Học sinh vừa học sinh học tế bào, vừa thực hành kỹ năng đo lường, lọc, quan sát, ghi chép và giải thích hiện tượng bằng tư duy khoa học.
Ảnh minh họa DNA kết tủa sau tách chiết từ tế bào quả. Nguồn: 1 Strawberry DNA Extraction.jpg, tác giả Sheila Richards, Wikimedia Commons, CC BY 4.0. Xem nguồn ảnh
Ảnh minh họa hoạt động tách chiết DNA từ quả. Nguồn: DNA extraction from strawberries.jpg, tác giả Drkirstyross, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Xem nguồn ảnh
Vật liệu cần chuẩn bị
Mỗi học sinh có thể nhận bộ kit nhỏ để thực hiện thí nghiệm cùng giáo viên trong lớp học trực tuyến.
- 1 phần nhỏ hoa quả chín như dâu tây, chuối, kiwi hoặc xoài
- 2 ống Falcon hoặc ống nhựa có nắp
- 1 phễu nhỏ hoặc phễu cắt từ chai nhựa sạch
- Vải lọc cotton hoặc giấy lọc
- Cồn
- Nước rửa chén
- Muối ăn
- Cốc nhựa nhỏ, túi zip, que khuấy
Nguyên lý khoa học
Nước rửa chén giúp phá vỡ màng tế bào và màng nhân vì các màng này chứa nhiều chất béo. Muối giúp DNA tách khỏi một số thành phần khác trong tế bào. Cồn làm DNA không tan tốt trong dung dịch, nhờ đó DNA kết tủa thành các sợi trắng đục có thể quan sát được.
Quy trình tách chiết DNA
Quy trình được rút gọn để học sinh dễ làm, giáo viên dễ hướng dẫn và phụ huynh có thể hỗ trợ tại nhà.
Nghiền hoa quả
Cho phần hoa quả đã cắt nhỏ vào túi zip, bóp nhẹ trong 1 đến 2 phút cho hoa quả nát đều.
Thêm dung dịch tách chiết
Pha nước, một ít nước rửa chén và một chút muối. Cho dung dịch này vào túi hoa quả đã nghiền, trộn nhẹ để phá vỡ tế bào.
Lọc dịch chiết
Đặt vải lọc lên phễu, lọc hỗn hợp vào cốc hoặc ống nghiệm để thu phần dịch trong hơn.
Thêm cồn
Nghiêng nhẹ ống, rót cồn từ từ theo thành ống để tạo một lớp cồn nằm phía trên dịch chiết.
Quan sát DNA
Chờ vài phút. Học sinh quan sát lớp sợi trắng đục xuất hiện ở vùng tiếp xúc giữa cồn và dịch chiết. Đó là DNA được kết tủa.
Vấn đề khoa học
DNA là vật chất di truyền có trong tế bào của sinh vật sống, nhưng học sinh thường chỉ nhìn thấy DNA qua hình vẽ trong sách. Bài học này giúp học sinh biến một khái niệm trừu tượng thành hiện tượng có thể quan sát được bằng mắt thường.
DNA nằm ở đâu?
DNA nằm trong tế bào. Với sinh vật nhân thực như thực vật, phần lớn DNA nằm trong nhân tế bào. Khi tách chiết, học sinh cần phá vỡ cấu trúc tế bào để giải phóng DNA ra ngoài.
Vì sao dùng nước rửa chén?
Màng tế bào và màng nhân có thành phần chất béo. Nước rửa chén giúp phá vỡ các màng này, từ đó DNA có thể thoát ra khỏi tế bào.
Vì sao thêm cồn?
DNA không tan tốt trong cồn. Khi rót cồn vào dịch chiết, DNA kết tủa thành các sợi trắng đục ở vùng tiếp xúc giữa hai lớp chất lỏng.
Câu hỏi gợi mở cho học sinh
- Vì sao cần nghiền hoa quả trước khi tách chiết?
- Nước rửa chén có vai trò gì trong thí nghiệm?
- Vì sao cần dùng cồn?
- DNA quan sát được có màu sắc và hình dạng như thế nào?
- Thí nghiệm này có thể làm với loại quả nào khác?
Sản phẩm học tập
- Ảnh chụp kết quả thí nghiệm
- Phiếu quan sát hiện tượng
- Sơ đồ giải thích các bước tách chiết DNA
- Một đoạn thuyết trình ngắn: “Em đã nhìn thấy DNA như thế nào?”
Học sinh tự tay khám phá khoa học từ những vật liệu quen thuộc
Bài học “Tách chiết DNA từ hoa quả” thuộc chương trình DarwinSTEM Online Hè 2026, giúp học sinh hiểu DNA qua một thí nghiệm trực quan, gần gũi và dễ thực hiện tại nhà.
Đăng ký tham gia